รำแม่บทเล็ก

        แม่บทเล็ก เป็นการแสดงที่ตัดตอนมาจากบทละคร ในเรื่องรามเกียรติ์ตอนนารยณ์ปราบนนทุก  เรื่องราวมีความเป็นมา ดังนี้
        นนทุกเป็นยักษ์มีหน้าที่คอยล้างเท้าเทพบุตรนางฟ้า ณ เชิงเขาไกรลาส เพื่อขึ้นเฝ้าพระอิศวร  บรรดาเทพบุตรนางฟ้าทั้งหลายพากันข่มเหงโดยเขกศีรษะ และถอนผมจนศีรษะนนทุกล้าน นนทุกเสียใจจึงขอพรพระอิศวร ให้นิ้วของตนเป็นเพชรชี้ใครตายทั้งสิ้น และชี้บรรดาเทวดานางฟ้าที่มารังแกตนให้ถึงแก่ความตาย  
ทราบถึงพระนารายณ์และรู้ชะตาของนนทุก ว่าจะตายด้วยหลงเสน่ห์สตรี จึงแปลงองค์เป็นหญิงรูปงามไปคอยท่านนทุก นนทุกนั้นเมื่อพบหญิงสาวมีสิริโฉมโสภา จึงเข้าเกี้ยวพาราสี นางทำกลมารยาให้นนทุกรำตามตนด้วยเพลงชมตลาด
เรียกว่า รำแม่บท
        แม่บทเล็ก เป็นท่ารำมาตรฐานหรือแม่ท่า ใช้ทำนองเพลงชมตลาด มีลีลาเอื้อนช้า นุ่มนวลและอ่อนช้อยตามลักษณะของท่ารำไทยเป็นแบบมาตรฐาน ซึ่งผู้ฝึกนาฎศิลป์จะต้องฝึกรำให้คล่องแคล่วชำนาญ เพื่อเป็นพื้นฐานในการรำเพลงอื่นๆ มีเนื้อเพลงและท่ารำดังนี้

	เทพนมปฐมพรหมสี่หน้า	สอดสร้อยมาลาเฉิดฉิน	(โบก)
	ทั้งกวางเดินดงหงส์บิน	กินรินเลียบถ้ำอำไพ	(โบก)
	(ดนตรีรับ)
	อีกช้านางนอนภมรเคล้า	แขกเต้าผาลาเพียงไหล่	(โบก)
	เมขลาโยนแก้วแววไว	มยุเรศฟ้อนในนภาพร	(โบก)
	(ดนตรีรับ)
	ยอดตองต้องลมพรหมนิมิต	อีกทั้งพิสมัยเรียงหมอน	(โบก)
	ย้ายท่ามัจฉาชมสาคร	พระสี่กรขว้างจักรฤทธิรงค์	(โบก)
	(ดนตรีรับ)